Taksonomia rodzaju Tropheus

 

Niemal wszystkie próby usystematyzowania ryb z rodzaju Tropheus skazane są z góry na niepowodzenie. I to nie tylko z uwagi na ponad 70 istniejących odmian (i pewnie jeszcze wiele nieznanych), ale na fakt, że proces różnicowania się tych ryb przebiega na naszych oczach. Niektóre gatunki wyodrębniły się już dawno, np. T. duboisi, inne są w trakcie różnicowania, a jest to proces dynamiczny, zachowując oczywiście odpowiednie proporcje. Tymczasem taksonomia opisuje zjawiska statycznie... Dlatego też istnieje tak wiele poglądów na systematykę tego rodzaju. Ponieważ nie czuję się kompetentny, żeby opowiedzieć się za którąś z tych propozycji, przedstawię po prostu kilka najbardziej popularnych.

Aktualnie obowiązuje klasyfikacja Polla, aczkolwiek jest ona dość powszechnie krytykowana. Wyróżnia 5 gatunków w obrębie rodzaju Tropheus:
T. brichardi
T. duboisi
T. kasabae
T. moori
T. polli

Przedmiotem krytyki jest brak wyodrębnienia północnej populacji tych ryb o ciemnym zabarwieniu ciała (w poźniejszych klasyfikacjach określanej jako T. sp. black), a także wyodrębnienie gatunku T. kasabae z T. moori.

Nieco zmodyfikował tą klasyfikację Hans-Joachim Herrmann, likwidując T. kasabae, oraz wyróżniając T. sp. aff. moori. Dodał również gatunek poprzednio nie uwzględniony, tj. T. annectens. Oto jego propozycja klasyfikacji:
T. brichardi
T. duboisi
T. moori

T. sp. aff moori (lub T. sp. "black")
T. polli
T. annectens

Wkrótce okazało się, że T. polli i T. annectens to odmiany jednego gatunku, które wyodrębniły się ok. 50 000 lat temu, gdy trzy małe jeziora połączyły się w jedno duże jezioro Tanganika. Populacja praprzodków tych ryb została rozdzielona i rozwijała się niezależnie na wschodnim i zachodnim brzegu jeziora, jednak cały czas stanowi jeden gatunek.

Ze wszystkich poważnych propozycji taksonomii rodzaju Tropheus najdalej chyba idzie klasyfikacja Ada Koningsa. Z gatunku T. moori wyróżnił on T. sp. "red" charakteryzujące się mniej, lub bardziej czerwoną barwą ciała, ponadto z T. sp. "black" wyodrębnił najbardziej na południe zamieszkałą odmianę jako osobny gatunek - T. sp. "Ikola". Z gatunku T. brichardi podniósł do rangi gatunku T. sp. "Mpimbwe", natomiast T. polli i T. annectens połączył w jeden gatunek. Z kolei ten podział jest krytykowany za nadmierne rozdrobnienie rodzaju, Konings kierował się najczęściej kryterium sympatryczności, czyli współwystępowania odmian na danym terenie jako podstawą do wyróżnienia różnych gatunków. Oto jego podział na 8 gatunków:
T. brichardi
T. sp. "Mpimbwe"
T. duboisi

T. sp. "black"
T. sp. "Ikola"
T. moori
T. sp.
"red"
T. annectens

W dalszej części przedstawię podział na odmiany poszczególnych gatunków, jako podstawę przyjąłem propozycję Koningsa jako najbardziej szczegółową.

 

Tomasz Kwiecień